ሐዋርያዊ ቅብብሎሽ

የሐዋርያዊ ቅብብሎሽ ምንነት

ሐዋርያዊ ቅብብሎሽ እያንዳንዱ ጳጳስ ከእርሱ በፊት በነበሩት እጅ መጫን የተሾመበት፣ ክርስቶስ እስከ ላካቸው ሐዋርያት ድረስ የሚዘልቅ ያልተቋረጠ የጳጳሳት መስመር ነው። የጥንቲቱ ቤተ ክርስቲያን አገልግሎቷ ከሐዋርያት ራሳቸው የወረደ መሆኑን ለመመስከር ይህን ትጠቅስ ነበር፦ የሮሙ ቅዱስ ቀሌምንጦስ እ.ኤ.አ. በ96 ገደማ ስለዚሁ ጽፏል፤ የሊዮኑ ቅዱስ ኢሬኔዎስም እ.ኤ.አ. በ180 ገደማ የሮም ጳጳሳትን ቅብብሎሽ ከሐዋርያት ጀምሮ እስከ ራሱ ዘመን ድረስ ዘርዝሯል።

ክርስቲያኖች በዚህ ጉዳይ አስፈላጊነት ላይ አይስማሙም። ብዙ ቤተ እምነቶች ሐዋርያዊ ቅብብሎሽ ምንም ፋይዳ እንደሌለው፣ የቤተ ክርስቲያንም ታማኝነት የሚገኘው በየትኛውም የጳጳሳት መስመር ሳይሆን የሐዋርያትን ትምህርት በመጠበቅ እንደሆነ ያምናሉ። ሌሎች ደግሞ ለእውነተኛ አገልግሎትና ለእውነተኛ ምሥጢራት አስፈላጊ እንደሆነ ይቈጥሩታል፤ ከእነርሱም መካከል የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን፣ የምሥራቅ ኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት፣ የምሥራቃውያን ኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናትና የምሥራቅ ቤተ ክርስቲያን ይገኙበታል፤ የአንግሊካንና አንዳንድ የሉተራን አብያተ ክርስቲያናት ደግሞ እንደ ውድ ሀብት ይጠብቁታል። በብዙ ቤተ እምነቶች ውስጥም ቢሆን፣ አንድ ጳጳስ ከክርስቶስ ሐዋርያ በቅብብሎሽ መውረዱ ምን ያህል አስፈላጊ ነው በሚለው ጉዳይ ላይ አመለካከቶች የተለያዩ ናቸው።

አሥራ ሁለቱና ሰብዓው

በክርስትና እምነት ውስጥ አንዳንዶች በመጀመሪያዎቹ አሥራ ሁለቱ ሐዋርያትና ጌታ «ሾመ»፣ «ሁለት ሁለትም አድርጎ … በፊቱ ላካቸው» በተባለላቸው በሰብዓው መካከል ልዩነት ያደርጋሉ (የሉቃስ ወንጌል 10:1)። ሁለቱም የእግዚአብሔርን መንግሥት እንዲሰብኩ፣ እንዲፈውሱና ሥልጣኑን እንዲሸከሙ በክርስቶስ ራሱ ተልእኮ ተቀብለዋል፦ «የሚሰማችሁ እኔን ይሰማል» (የሉቃስ ወንጌል 10:16)።

ጳጳስ ባየርስ ሰብዓው ክርስቶስን በአካል ያውቁት እንደ ነበረና ተልእኳቸውንም ከእርሱ በአካል እንደ ተቀበሉ ያምናሉ፤ ጌታም ሥራውን እንዲሠሩ ይልካቸው ዘንድ በሚገባ ያውቃቸው ነበር። በዚህም ምክንያት ሐዋርያዊ ቅብብሎሽ የመጀመሪያዎቹን አሥራ ሁለቱን ብቻ ሳይሆን ሰብዓውንም ያጠቃልላል ብለው ያምናሉ። ከትንሣኤ በኋላ የአሕዛብ ሐዋርያ ሆኖ የተጠራው ቅዱስ ጳውሎስ በአሥራ ሁለቱ ዘንድ እንደ እውነተኛ ሐዋርያ ተቀባይነት አገኘ፤ እነርሱም «ቀኝ እጃቸውን» ሰጡት (ወደ ገላትያ ሰዎች 2:9)።

በእነዚህ ገጾች ያሉት የቅብብሎሽ መስመሮች

ጳጳስ ባየርስ ሐዋርያዊ የቅብብሎሽ መስመሮቻቸውን ለሕዝብ ምርመራና ለክርስቲያን ምእመናን ጥቅም እዚህ ይዘረዝራሉ። እያንዳንዱ ገጽ አንድን መስመር ከሐዋርያው ጀምሮ፣ ጳጳስ በጳጳስ፣ እስከ ጳጳስ ባየርስ ድረስ ይከታተላል። በአብዛኛው ሁኔታ እያንዳንዱ መስመር እስከ ሐዋርያው ድረስ፣ በገጹ ላይ የተጠቀሱት አብያተ ክርስቲያናት የሚጠብቋቸውን የጳጳሳት ዝርዝሮች ራሳቸውን ይከተላል፤ እነዚህ አብያተ ክርስቲያናት የራሳቸውን ሐዋርያዊ ቅብብሎሽ የሚከታተሉባቸው ያው ዝርዝሮች ናቸው፤ በእያንዳንዱ መስመር የተጠቀሱት ቅዱሳንም እነዚሁ አብያተ ክርስቲያናት የሚያከብሯቸው ናቸው።

የጳጳስ ባየርስ የራሳቸው የሹመትና የሢመተ ጵጵስና ምስክር ወረቀቶች፣ ከሢመተ ጵጵስናቸው ፎቶግራፎች ጋር፣ በ«ስለ ጳጳሱ» ገጽ ላይ ቀርበዋል።

ስለ ሰብዓው የትኛውም አመለካከት ቢያዝ፣ ጳጳስ ባየርስ ከመጀመሪያዎቹ አሥራ ሁለቱ ከአራቱ፣ ማለትም ከቅዱስ ጴጥሮስ፣ ከቅዱስ እንድርያስ፣ ከቅዱስ ዮሐንስና ከቅዱስ ቶማስ፣ እንዲሁም ከአሕዛብ ሐዋርያ ከቅዱስ ጳውሎስ ትክክለኛ ሐዋርያዊ ቅብብሎሽ አላቸው። በዚህ አጋጣሚ የሚከተለውን መጥቀስ ይቻላል፦ እ.ኤ.አ. በ2026 ባለው ሁኔታ፣ የአሁኑ የሮማ ጳጳስ በዋናው የሢመት መስመራቸው ሐዋርያዊ ቅብብሎሻቸውን የሚያደርሱት ወደ ቅዱስ ጴጥሮስ ብቻ ነው፤ የአሁኑ የሞስኮና የመላው ሩሲያ ፓትርያርክም በዋናው የሢመት መስመራቸው ሐዋርያዊ ቅብብሎሻቸውን በተመሳሳይ በአንጾኪያ መንበር በኩል ወደ ቅዱስ ጴጥሮስ ብቻ ያደርሳሉ። የአሁኗ የካንተርበሪ ሊቀ ጳጳሳት በዋናው የሢመት መስመራቸው ሐዋርያዊ ቅብብሎሻቸውን በካንተርበሪ መንበር በኩል ወደ አንድ ሐዋርያ ብቻ ያደርሳሉ፤ የአሁኑ የአንጾኪያ የሶርያ ኦርቶዶክስ ፓትርያርክ በዋናው የሢመት መስመራቸው በአንጾኪያ መንበር በኩል ወደ ቅዱስ ጴጥሮስ ብቻ፤ እና የአሁኑ የአሦር የምሥራቅ ቤተ ክርስቲያን ካቶሊኮስ-ፓትርያርክ በዚያች ቤተ ክርስቲያን ዝርዝር መሠረት በሰሌውቅያ-ክቴሲፎን መንበር በኩል ወደ ቅዱስ ቶማስ ያደርሳሉ።

ሰብዓውን በተመለከተ፣ ጳጳስ ባየርስ አብያተ ክርስቲያናት ከሰብዓው ሐዋርያት መካከል ከሚያከብሯቸው ከአምስቱ ሐዋርያዊ ቅብብሎሽ አላቸው፦ ከኤዴሳ ሐዋርያ ከቅዱስ ታዴዎስ (አዳይ)፤ ከቅዱስ ጴጥሮስ ቀጥሎ የሮም የመጀመሪያው ጳጳስ ከሆነው ከቅዱስ ሊኖስ፤ ከቅዱስ ጴጥሮስ ቀጥሎ የአንጾኪያ የመጀመሪያው ጳጳስ ከሆነው ከቅዱስ አቮዲዮስ፤ የቢዛንቲየም የመጀመሪያው ጳጳስ ከሆነው ከቅዱስ ስንጣክ፤ እንዲሁም የአርል የመጀመሪያው ጳጳስ ከሆነው ከቅዱስ ጥሮፊሞስ።

ምንጮችና ማረጋገጫ

እነዚህ መስመሮች በ2013 እ.ኤ.አ. ጳጳስ ባየርስ ሢመተ ጵጵስና በተቀበሉበት ጊዜ በተበረከተላቸው የሐዋርያዊ ቅብብሎሽ መስመሮች መጽሐፍ ውስጥ የተገኙ ናቸው። እንዲያው ተገልብጠው የቀረቡ አይደሉም። እያንዳንዱ ትስስር በጳጳስ ባየርስ የራሳቸው ምርምር ተመርምሮ ተረጋግጧል፤ ይኸውም በየገጹ በተጠቀሱት አብያተ ክርስቲያናት ከተያዙት የጳጳሳት ዝርዝሮችና ከጵጵስና ቅብብሎሽ መደበኛ ታሪካዊ መዛግብት ጋር በማነጻጸር ነው፤ ከእነዚህም መካከል የቅድስት መንበር የሮማ ቅብብሎሽ መዛግብት፣ የቁስጥንጥንያ ኤኩሜኒካል ፓትርያርክ መንበርና የአንጾኪያ ፓትርያርክ መናብርት ዝርዝሮች፣ የሩሲያ ኦርቶዶክስ፣ የብሉይ ካቶሊክ፣ የሶርያ ኦርቶዶክስና የአሦር አብያተ ክርስቲያናት መዛግብት፣ እንዲሁም የእንግሊዝ ጳጳሳትን ሢመት የመዘገበው የዊልያም ስተብስ Registrum Sacrum Anglicanum ይገኙበታል።

እነዚህ መዛግብት ከመጽሐፉ በሚለዩበት ቦታ፣ የመዛግብቱ ቃል ተመርጧል፤ መስመሮቹም ታርመዋል። መጽሐፉ የሚያቀርባቸው ነገር ግን ከመዛግብቱ ሊረጋገጡ ያልቻሉ መስመሮች ተትተዋል። በእነዚህ ገጾች ላይ የተጠቀሰውን እያንዳንዱን ጳጳስ አንባቢው በራሱ ቤተ ክርስቲያን መዛግብት ውስጥ ሊያረጋግጥ ይችላል።

የሐዋርያዊ ቅብብሎሽ መስመሮች በአጭሩ

ጳጳስ ባየርስ ከአሥር ሐዋርያት ሐዋርያዊ ቅብብሎሽ አላቸው፦ ከቀደሙት ከአሥራ ሁለቱ አራቱ፣ ቅዱስ ጳውሎስና ከሰብዓው አምስቱ፤ ይህም በአሥራ አንድ የተለያዩ መንገዶች ሲሆን፣ እያንዳንዱ ከዚህ በታች በራሱ ገጽ ቀርቧል። ቁጥሮቹ በእያንዳንዱ መስመር ያላቸውን ስፍራ ያሳያሉ።

በዚሁ መለኪያ፣ ማለትም በዋናው የሢመት መስመር፣ የጥንታውያን አብያተ ክርስቲያናት መሪዎች እያንዳንዳቸው ወደ አንድ ሐዋርያ የሚደርስ አንድ መስመር አላቸው። በእያንዳንዱ ሐዋርያ ገጽ ላይ ያለው ሰሌዳ እንደሚመዘግበው፣ ጳጳስ ባየርስ ከእያንዳንዳቸው ጋር አንድ መስመር ይጋራሉ።

የመስመሮቹ ብዛት በቅዱስ ሥልጣነ ክህነት ጸጋ ላይ አንዳች አይጨምርም፤ አንድ ሕጋዊ መስመር ብቻውን በቂ ነውና። እዚህ የቀረቡትም ሊመረምሯቸው ለሚሹ ሰዎች እንደ መዝገብ ሆነው ነው። ሐዋርያዊ ቅብብሎሽ ውድድር አይደለም፤ ብዙ መስመሮች ያሉት ጳጳስ፣ እንከን የሌለበትና ሊረጋገጥ የሚችል አንድ መስመር ብቻ ካለው ጳጳስ የበለጠ ሥልጣንም ሆነ ሕጋዊነት የለውም። በእነዚህ ገጾች ላይ ያለ ምንም ነገር በማንኛውም ጳጳስ ላይ፣ ይልቁንም ሕይወታቸውን በሙሉ ለቤተ ክርስቲያን አገልግሎት በሰጡት እዚህ በተጠቀሱት ላይ፣ ቅድሚያ እንደ መጠየቅ ተደርጎ መወሰድ የለበትም። መስመሮቹ የተመዘገቡት የክርስቲያን ምእመናንና የጳጳስ ባየርስን ክህነት ለመመርመር የሚሻ ማንኛውም ሰው እውነታዎቹን በአንድ ስፍራ እንዲያገኙ፣ እንዲሁም ትኩረት በሚገባው ስፍራ፣ በእግዚአብሔር ቃልና በኢየሱስ ክርስቶስ ወንጌል ላይ እንዲያርፍ ነው።

ቅዱሳንና ሰማዕታት

በእያንዳንዱ ሐዋርያ ገጽ ላይ፣ በመስመሩ ውስጥ ስለ እምነት ሕይወታቸውን የሰጡት ሰማዕታት ተብለው ተለይተዋል፤ ቅድስናቸው የታወጀላቸው ወይም በሌላ መንገድ ለመሠዊያው ክብር የበቁት ደግሞ በምሥራቅ ኦርቶዶክስ ትውፊት፣ በምዕራቡ ትውፊት ወይም በሁለቱም ቅዱሳን ወይም ቡሩካን መሆናቸው ተመልክቷል። አብያተ ክርስቲያናት የትኞቹን ቅዱሳን እንደሚቀበሉና አንድን ሰው በቅድስና ከማክበራቸው በፊት ምን እንደሚጠይቁ ይለያያሉ፤ በእያንዳንዱ ገጽ ላይ ያሉት ምልክቶች የትኛው ቤተ ክርስቲያን ማንን እንደሚያከብር ያሳያሉ። እነዚህ ምልክቶች የሕይወትን ቅድስና ብቻ የሚመለከቱ ሲሆኑ በማንኛውም ሢመተ ጵጵስና ትክክለኛነት ላይ ምንም ተጽዕኖ የላቸውም።