Ìtẹ̀léra Àwọn Aposteli

Kí Ni Ìtẹ̀léra Àwọn Aposteli

Ìtẹ̀léra àwọn aposteli ni ìlà àwọn bíṣọ́ọ̀bù tí kò já rí, tí a ya ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn sọ́tọ̀ nípa gbígbé ọwọ́ lé láti ọwọ́ àwọn tí ó ṣáájú rẹ̀, títí dé ọ̀dọ̀ àwọn aposteli tí Kristi rán. Ìjọ àkọ́kọ́ tọ́ka sí i gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí pé iṣẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀ ti ọ̀dọ̀ àwọn aposteli fúnra wọn wá: St. Clement ti Romu kọ̀wé nípa rẹ̀ ní nǹkan bí ọdún 96 Lẹ́yìn Kristi, St. Irenaeus ti Lyon, ní nǹkan bí ọdún 180 Lẹ́yìn Kristi, sì to ìtẹ̀léra àwọn bíṣọ́ọ̀bù Romu lẹ́sẹẹsẹ láti ọ̀dọ̀ àwọn aposteli títí di àkókò tirẹ̀.

Àwọn Kristiani kò fohùn ṣọ̀kan lórí bí ó ti ṣe pàtàkì tó. Ọ̀pọ̀ ẹ̀ka ìjọ gbà pé ìtẹ̀léra àwọn aposteli kò jámọ́ nǹkan, àti pé ìṣòtítọ́ Ìjọ wà nínú pípa ẹ̀kọ́ àwọn aposteli mọ́, kì í ṣe nínú ìlà àwọn bíṣọ́ọ̀bù kankan. Àwọn mìíràn gbà pé ó jẹ́ dandan fún iṣẹ́ ìránṣẹ́ tòótọ́ àti àwọn sakramenti tòótọ́, lára wọn ni Ìjọ Kátólíìkì ti Romu, àwọn Ìjọ Orthodox ti Ìlà Oòrùn, àwọn Ìjọ Orthodox Àtijọ́ ti Ìlà Oòrùn àti Ìjọ ti Ìlà Oòrùn, nígbà tí àwọn ìjọ Anglican àti àwọn ìjọ Lutheran kan kà á sí ohun iyebíye. Nínú ọ̀pọ̀ ẹ̀ka ìjọ pẹ̀lú, èrò yàtọ̀ síra lórí bí ó ti ṣe pàtàkì tó pé kí bíṣọ́ọ̀bù ti ìran aposteli Kristi kan wá.

Àwọn Méjìlá àti Àwọn Àádọ́rin

Àwọn kan nínú ìgbàgbọ́ Kristiani máa ń fi ìyàtọ̀ sí àárín Àwọn Méjìlá aposteli àkọ́kọ́ àti Àwọn Àádọ́rin tí Olúwa “yan”, tí ó sì “rán wọn ní méjì méjì lọ ṣáájú rẹ̀” (Luku 10:1). Kristi fúnra rẹ̀ ni ó fún àwọn méjèèjì ní àṣẹ láti wàásù Ìjọba Ọlọ́run, láti mú àwọn ènìyàn láradá, àti láti gbé àṣẹ rẹ̀ lọ: “Ẹni tí ó bá gbọ́ tiyín, ó gbọ́ tèmi” (Luku 10:16).

Èrò Bíṣọ́ọ̀bù Byers ni pé Àwọn Àádọ́rin mọ Kristi fúnra wọn, àti pé òun fúnra rẹ̀ ni ó fún wọn ní àṣẹ; Olúwa mọ̀ wọ́n dáadáa tó láti rán wọn lọ ṣe iṣẹ́ rẹ̀. Nítorí ìdí èyí, ó gbà pé Àwọn Àádọ́rin wà nínú ìtẹ̀léra àwọn aposteli, gẹ́gẹ́ bí Àwọn Méjìlá àkọ́kọ́ ti wà. St. Paulu, ẹni tí a pè lẹ́yìn Àjíǹde gẹ́gẹ́ bí Aposteli Àwọn Kèfèrí, ni Àwọn Méjìlá gbà gẹ́gẹ́ bí aposteli tòótọ́, àwọn tí wọ́n fún un ní “ọwọ́ ọ̀tún ìdàpọ̀” (Galatia 2:9).

Àwọn Ìlà Tí Ó Wà ní Àwọn Ojú Ìwé Wọ̀nyí

Bíṣọ́ọ̀bù Byers kọ àwọn ìlà ìtẹ̀léra àwọn aposteli rẹ̀ síhìn-ín fún gbogbo ènìyàn láti yẹ̀ wò, àti fún àǹfààní àwọn onígbàgbọ́ Kristiani. Ojú ìwé kọ̀ọ̀kan ń tọ ìlà kan lọ láti ọ̀dọ̀ aposteli rẹ̀, bíṣọ́ọ̀bù lẹ́yìn bíṣọ́ọ̀bù, títí dé ọ̀dọ̀ Bíṣọ́ọ̀bù Byers. Ní ọ̀pọ̀ ìgbà, ìlà kọ̀ọ̀kan tẹ̀lé, títí dé ọ̀dọ̀ aposteli náà, àwọn àkọsílẹ̀ àwọn bíṣọ́ọ̀bù gan-an tí àwọn ìjọ tí a dárúkọ ní ojú ìwé rẹ̀ ń pa mọ́, àwọn àkọsílẹ̀ kan náà tí àwọn ìjọ wọ̀nyí fi ń tọ ìtẹ̀léra àwọn aposteli tiwọn lọ, àwọn ẹni mímọ́ tí a sì dárúkọ nínú ìlà kọ̀ọ̀kan ni àwọn tí àwọn ìjọ wọ̀nyí ń bọlá fún.

Àwọn ìwé ẹ̀rí ìyàsímímọ́ àti ìyàsọ́tọ̀ Bíṣọ́ọ̀bù Byers fúnra rẹ̀, pẹ̀lú àwọn fọ́tò ìyàsọ́tọ̀ rẹ̀, wà ní ojú ìwé Nípa Bíṣọ́ọ̀bù.

Ohun yòówù tí ẹnìkan bá rò nípa Àwọn Àádọ́rin, Bíṣọ́ọ̀bù Byers ní ìtẹ̀léra àwọn aposteli tí ó tọ́ láti ọ̀dọ̀ mẹ́rin nínú Àwọn Méjìlá àkọ́kọ́, St. Peteru, St. Anderu, St. Johanu àti St. Tomasi, àti láti ọ̀dọ̀ St. Paulu pẹ̀lú, Aposteli Àwọn Kèfèrí. A lè ṣàkíyèsí ní ṣókí pé, ní ọdún 2026, nípa olórí ìlà ìyàsọ́tọ̀ rẹ̀, Bíṣọ́ọ̀bù Romu ti ìsinsin yìí ń tọ ìtẹ̀léra àwọn aposteli rẹ̀ lọ sí ọ̀dọ̀ St. Peteru nìkan; àti pé Baba Ńlá ti Moscow àti Gbogbo Rọ́ṣíà ti ìsinsin yìí, nípa olórí ìlà ìyàsọ́tọ̀ rẹ̀, ń tọ ìtẹ̀léra àwọn aposteli rẹ̀ lọ bákan náà sí ọ̀dọ̀ St. Peteru nìkan, nípasẹ̀ ìtẹ́ Antioku. Bíṣọ́ọ̀bù Àgbà ti Canterbury ti ìsinsin yìí, nípa olórí ìlà ìyàsọ́tọ̀ rẹ̀, ń tọ ìtẹ̀léra àwọn aposteli rẹ̀ lọ sí ọ̀dọ̀ aposteli kan ṣoṣo, nípasẹ̀ ìtẹ́ Canterbury; Baba Ńlá Orthodox ti Siria ní Antioku ti ìsinsin yìí, nípa olórí ìlà ìyàsọ́tọ̀ rẹ̀, sí ọ̀dọ̀ St. Peteru nìkan, nípasẹ̀ ìtẹ́ Antioku; àti Katolikos-Baba Ńlá ti Ìjọ Assyria ti Ìlà Oòrùn ti ìsinsin yìí, nípa àkọsílẹ̀ Ìjọ náà, sí ọ̀dọ̀ St. Tomasi, nípasẹ̀ ìtẹ́ Seleucia-Ctesiphon.

Ní ti Àwọn Àádọ́rin, Bíṣọ́ọ̀bù Byers ní ìtẹ̀léra àwọn aposteli láti ọ̀dọ̀ márùn-ún tí àwọn Ìjọ ń bọlá fún gẹ́gẹ́ bí Aposteli nínú Àwọn Àádọ́rin: St. Taddeu (Addai), aposteli Edessa; St. Linu, bíṣọ́ọ̀bù àkọ́kọ́ ti Romu lẹ́yìn St. Peteru; St. Evodius, bíṣọ́ọ̀bù àkọ́kọ́ ti Antioku lẹ́yìn St. Peteru; St. Staki, bíṣọ́ọ̀bù àkọ́kọ́ ti Byzantium; àti St. Tirofimu, bíṣọ́ọ̀bù àkọ́kọ́ ti Arles.

Orísun àti Ìmúdájú

A gba àwọn ìlà wọ̀nyí nínú ìwé àwọn ìlà ìtẹ̀léra àwọn aposteli tí a fi fún Bíṣọ́ọ̀bù Byers nígbà ìyàsọ́tọ̀ rẹ̀ ní ọdún 2013. A kò kàn dà wọ́n kọ lásán. A ti yẹ ìsopọ̀ kọ̀ọ̀kan wò, a sì ti fi ẹ̀rí rẹ̀ múlẹ̀ nípasẹ̀ ìwádìí Bíṣọ́ọ̀bù Byers fúnra rẹ̀, ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn àkọsílẹ̀ àwọn bíṣọ́ọ̀bù tí àwọn ìjọ tí a dárúkọ ní ojú ìwé kọ̀ọ̀kan ń pa mọ́, àti àwọn àkọsílẹ̀ ìtàn tí a gbà ní gbogbogbòò nípa ìtẹ̀léra àwọn bíṣọ́ọ̀bù, lára wọn ni àwọn àkọsílẹ̀ Ìtẹ́ Mímọ́ nípa ìtẹ̀léra Romu, àwọn àkọsílẹ̀ Ìtẹ́ Baba Ńlá ti Gbogbo Ayé ní Constantinople àti ti àwọn Ìtẹ́ Baba Ńlá ti Antioku, àwọn àkọsílẹ̀ àwọn Ìjọ Orthodox ti Rọ́ṣíà, Kátólíìkì Àtijọ́, Orthodox ti Siria àti Assyria, àti Registrum Sacrum Anglicanum ti William Stubbs, ìwé ìforúkọsílẹ̀ ìyàsọ́tọ̀ àwọn bíṣọ́ọ̀bù ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.

Níbi tí àwọn àkọsílẹ̀ wọ̀nyí ti yàtọ̀ sí ìwé náà, àwọn àkọsílẹ̀ ni a tẹ̀lé, a sì ṣe àtúnṣe àwọn ìlà náà. Àwọn ìlà tí ìwé náà sọ pé ó wà, ṣùgbọ́n tí a kò lè fi ẹ̀rí wọn múlẹ̀ láti inú àwọn àkọsílẹ̀, ni a ti yọ kúrò. Òǹkàwé lè yẹ gbogbo bíṣọ́ọ̀bù tí a dárúkọ ní àwọn ojú ìwé wọ̀nyí wò nínú àwọn àkọsílẹ̀ Ìjọ tirẹ̀.

Àwọn Ìlà Ìtẹ̀léra Àwọn Aposteli ní Ṣókí

Bíṣọ́ọ̀bù Byers ní ìtẹ̀léra àwọn aposteli láti ọ̀dọ̀ aposteli mẹ́wàá, mẹ́rin nínú Àwọn Méjìlá àkọ́kọ́, St. Paulu, àti márùn-ún nínú Àwọn Àádọ́rin, nípasẹ̀ ọ̀nà mọ́kànlá ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, tí a ṣe àlàyé ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ní ojú ìwé tirẹ̀ nísàlẹ̀. Àwọn nọ́mbà fi ipò rẹ̀ nínú ìlà kọ̀ọ̀kan hàn.

Nípa òṣùwọ̀n kan náà, èyíinì ni olórí ìlà ìyàsọ́tọ̀, ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn olórí àwọn Ìjọ àtijọ́ ní ìlà kan ṣoṣo sí aposteli kan ṣoṣo. Bíṣọ́ọ̀bù Byers ní ìlà kan náà pẹ̀lú ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn, gẹ́gẹ́ bí àpótí tí ó wà ní ojú ìwé aposteli kọ̀ọ̀kan ti kọ ọ́ sílẹ̀.

Iye àwọn ìlà kò fi nǹkan kún oore-ọ̀fẹ́ Oyè Mímọ́, nítorí ìlà kan ṣoṣo tí ó tọ́ ti tó; a kọ wọ́n síhìn-ín gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀, fún àwọn tí ó bá fẹ́ yẹ̀ wọ́n wò. Ìtẹ̀léra àwọn aposteli kì í ṣe ìdíje, bíṣọ́ọ̀bù tí ó ní ọ̀pọ̀ ìlà kò sì ní àṣẹ tàbí ẹ̀tọ́ tí ó ju ti ẹni tí ó ní ìlà kan ṣoṣo tí ó dúró ṣinṣin, tí a sì lè fi ẹ̀rí rẹ̀ múlẹ̀. Kò sí ohunkóhun ní àwọn ojú ìwé wọ̀nyí tí ó yẹ kí a kà sí ìjẹ́wọ́ ipò ìṣáájú lórí bíṣọ́ọ̀bù kankan, ní pàtàkì jùlọ lórí àwọn tí a dárúkọ níhìn-ín, tí wọ́n ti fi gbogbo ayé wọn fún iṣẹ́ ìsìn Ìjọ. A kọ àwọn ìlà náà sílẹ̀ kí àwọn onígbàgbọ́ Kristiani, àti ẹnikẹ́ni tí ó bá fẹ́ yẹ Oyè Mímọ́ Bíṣọ́ọ̀bù Byers wò, lè rí òtítọ́ ọ̀rọ̀ náà ní ibì kan, àti kí àfiyèsí lè wà níbi tí ó yẹ kí ó wà, lórí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run àti Ìyìnrere Jesu Kristi.

Àwọn Ẹni Mímọ́ àti Àwọn Ajẹ́rìíkú

Ní ojú ìwé aposteli kọ̀ọ̀kan, a fi hàn pé ajẹ́rìíkú ni àwọn tí ó wà nínú ìlà náà tí wọ́n fi ẹ̀mí wọn lélẹ̀ nítorí ìgbàgbọ́; a sì fi ipò àwọn tí a ti kà mọ́ àwọn ẹni mímọ́, tàbí tí a ti gbé ga sí ọlá pẹpẹ lọ́nà mìíràn, hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni mímọ́ tàbí ẹni ìbùkún, yálà nínú àṣà Orthodox ti Ìlà Oòrùn, nínú àṣà ti Ìwọ̀ Oòrùn, tàbí nínú méjèèjì. Àwọn Ìjọ yàtọ̀ síra nípa àwọn ẹni mímọ́ tí wọ́n gbà, àti nípa ohun tí wọ́n ń béèrè kí a tó bọlá fún ènìyàn gẹ́gẹ́ bí ẹni mímọ́; àwọn àmì tí ó wà ní ojú ìwé kọ̀ọ̀kan fi Ìjọ tí ó ń bọlá fún ẹni kọ̀ọ̀kan hàn. Ìwà mímọ́ nìkan ni wọ́n ń tọ́ka sí, wọn kò sì ní nǹkan kan í ṣe pẹ̀lú bóyá ìyàsọ́tọ̀ kankan tọ́.